Το βασικό πρόβλημα στον συλλογισμό του ψυχιάτρου είναι ότι συγχέει τέσσερα εντελώς διαφορετικά πράγματα: επιστημονική αξιολόγηση, αποζημίωση από το δημόσιο σύστημα, επαγγελματικό τίτλο και νομιμότητα άσκησης. Το ότι ένα κράτος δεν αποζημιώνει την ομοιοπαθητική ή ένας Ιατρικός Σύλλογος δεν αναγνωρίζει πλέον έναν πρόσθετο τίτλο δεν σημαίνει ότι η ομοιοπαθητική απαγορεύθηκε.
- Αγγλία: ο ισχυρισμός για το 2010 είναι ιστορικά παραπλανητικός
Το 2010 πράγματι συνέβησαν δύο πολύ γνωστά γεγονότα.
Πρώτον, η Επιτροπή Επιστήμης και Τεχνολογίας της Βουλής των Κοινοτήτων τάχθηκε κατά της χρηματοδότησης της ομοιοπαθητικής από το NHS, θεωρώντας ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν έδειχναν αποτελεσματικότητα πέρα από placebo. Αυτό όμως ήταν κοινοβουλευτική έκθεση/σύσταση, όχι νόμος που απαγόρευσε την ομοιοπαθητική.
Δεύτερον, στο ετήσιο συνέδριο της British Medical Association (BMA) το 2010 οι αντιπρόσωποι ψήφισαν υπέρ της παύσης χρηματοδότησης και υπήρξε πράγματι η περίφημη πρόταση τα ομοιοπαθητικά να μη βρίσκονται στα ράφια των «medicines» αλλά σε ράφια που να χαρακτηρίζονται ως placebo.
Αυτό όμως ήταν θέση/ψήφισμα της BMA. Δεν έγινε βρετανικός νόμος που υποχρεώνει τα φαρμακεία να γράφουν «PLACEBO» στα ράφια.
Μάλιστα, η ουσιαστική εθνική αλλαγή στο NHS England έγινε αρκετά αργότερα, το 2017, όταν το NHS England αποφάσισε ότι η ομοιοπαθητική δεν πρέπει πλέον να συνταγογραφείται στην πρωτοβάθμια περίθαλψη.
Απαγορεύτηκε όμως η ομοιοπαθητική στην Αγγλία;
Όχι. Και αυτό είναι απολύτως σαφές.
Η ίδια η βρετανική κρατική ρυθμιστική αρχή φαρμάκων, η MHRA, έχει ακόμη και σήμερα δύο ειδικά συστήματα για ομοιοπαθητικά φαρμακευτικά προϊόντα:
– Simplified Homeopathic Registration Scheme
– UK Homeopathic National Rules Scheme.
Η επίσημη κυβερνητική σελίδα ενημερώθηκε μάλιστα στις 11 Δεκεμβρίου 2025 και εξακολουθεί να δέχεται νέες καταχωρίσεις. https://www.gov.uk/guidance/register-a-homeopathic-medicine-or-remedy
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: το 2026 η MHRA εξακολουθούσε να διαθέτει Advisory Board on the Registration of Homeopathic Products και αναζητούσε νέα μέλη γι’ αυτό το συμβουλευτικό όργανο. https://www.gov.uk/government/groups/advisory-board-on-the-registration-of-homeopathic-products
Μπορεί Βρετανός γιατρός να ασκεί ομοιοπαθητική;
Ναι, υπό τις γενικές υποχρεώσεις που έχει ως γιατρός και υπό τις αυστηρές απαιτήσεις για τους ισχυρισμούς αποτελεσματικότητας.
Η ίδια η βρετανική Advertising Standards Authority/CAP, σε οδηγία της 4ης Ιουνίου 2025, γράφει ρητά ότι:
«Some homeopaths may be medically qualified and therefore regulated by the General Medical Council.»
Δηλαδή αναγνωρίζει ρητά την ύπαρξη ιατρών που ασκούν ομοιοπαθητική και ταυτόχρονα υπάγονται στο GMC. https://www.asa.org.uk/advice-online/health-homeopathy.html
Και οι μη γιατροί ομοιοπαθητικοί;
Υπάρχουν non-medically qualified homeopaths. Η ίδια η ASA τους αναφέρει ρητά και τους επιβάλλει αυστηρότερους περιορισμούς ως προς τη διαφήμιση σοβαρών παθήσεων.
Μάλιστα, η ASA έχει δηλώσει ότι δεν έχει πρόθεση να περιορίσει τη δυνατότητα των practitioners να διαφημίζουν «legitimate and legal services» ούτε το δικαίωμα των πολιτών να επιλέγουν θεραπεία.
Η ομοιοπαθητική δεν αποτελεί statutorily regulated health profession όπως η ιατρική ή η οστεοπαθητική. Πρόκειται κυρίως για εθελοντική επαγγελματική αυτορρύθμιση. Για παράδειγμα, η Society of Homeopaths είχε συμμετάσχει στο Accredited Registers programme της Professional Standards Authority, αλλά αποχώρησε οικειοθελώς το 2021.
Επομένως, η ύπαρξη κολλεγίων ομοιοπαθητικής είναι συμβατή με το σύστημα, αλλά η ισχυρότερη απόδειξη της νομιμότητας δεν είναι απλώς ότι υπάρχουν σχολές· είναι ότι οι ίδιες οι βρετανικές αρχές αναγνωρίζουν ρητά μη ιατρούς practitioners και ρυθμίζουν το πώς μπορούν να διαφημίζουν τις υπηρεσίες τους.
- Γαλλία
Υπάρχουν τρία διαφορετικά γεγονότα, τα οποία εύκολα παρουσιάζονται σαν ένα.
Το 2018
Το 2018 ξέσπασε μεγάλη αντιπαράθεση επειδή περίπου 124 επαγγελματίες υγείας δημοσίευσαν κείμενο εναντίον της ομοιοπαθητικής και άλλων εναλλακτικών θεραπειών, αποκαλώντας τες μεταξύ άλλων «fake médecines». Αυτό δεν ήταν απόφαση του γαλλικού κράτους ούτε του Ιατρικού Συλλόγου. https://www.lemonde.fr/sciences/article/2018/04/12/des-medecins-portent-plainte-au-conseil-de-l-ordre-apres-une-tribune-contre-les-medecines-alternatives_5284362_1650684.html
Ο Conseil national de l’Ordre des médecins έλαβε στη συνέχεια αυστηρή θέση: ο γιατρός οφείλει να βασίζει τη διάγνωση και την κύρια θεραπεία του στα données acquises de la science, ενώ μια μη αποδεδειγμένη μέθοδος δεν μπορεί να υποκαθιστά αποτελεσματική συμβατική θεραπεία. https://conseil988.ordre.medecin.fr/actualites/medecines-alternatives-et-complementaires
Άρα υπάρχει σαφώς αρνητική επιστημονική/δεοντολογική στάση. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με απαγόρευση.
Η απόφαση της 3ης Οκτωβρίου 2019
Εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο σημείο.
Ο γαλλικός Ιατρικός Σύλλογος αποφάσισε να σταματήσει να απονέμει σε νέους γιατρούς το ειδικό droit au titre που τους επέτρεπε να αναγράφουν orientation en homéopathie / homéopathe στην επαγγελματική πινακίδα, στις συνταγές και στον επαγγελματικό κατάλογο.
Όμως η απόφαση ΔΕΝ ήταν αναδρομική.
Ο ίδιος ο CNOM έγραφε το 2019:
– οι γιατροί που είχαν ήδη το δικαίωμα στον τίτλο το διατηρούν,
– όσοι είχαν αρχίσει την απαιτούμενη εκπαίδευση πριν από τις 3 Οκτωβρίου 2019 μπορούσαν να την ολοκληρώσουν και να αποκτήσουν τον τίτλο,
– όσοι ξεκίνησαν εκπαίδευση μετά τις 3 Οκτωβρίου 2019 μπορούν μεν να εκπαιδευθούν στην ομοιοπαθητική, αλλά δεν αποκτούν πλέον το επίσημο droit au titre. https://www.conseil-national.medecin.fr/sites/default/files/2025-07/medecins_64.pdf
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το:
«Από το 2019 οι γιατροί στη Γαλλία απαγορεύεται να δηλώνουν ομοιοπαθητικοί».
Μπορεί σήμερα ένας Γάλλος γιατρός να συνταγογραφεί ομοιοπαθητικά;
ΝΑΙ. Ρητά.
Στην τρέχουσα επίσημη έκθεση του Conseil national de l’Ordre des médecins αναφέρεται:
«Ils peuvent cependant continuer à prescrire des médicaments homéopathiques à leur patientèle.»
Δηλαδή, παρά τον περιορισμό του επαγγελματικού τίτλου, οι γιατροί μπορούν να συνεχίσουν να συνταγογραφούν ομοιοπαθητικά φάρμακα.
- Και υπάρχει ένα ακόμη πρόβλημα στη γενίκευση «η Ευρώπη έχει καταργήσει την ομοιοπαθητική»
Η ίδια η νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει ειδικό κεφάλαιο για τα homeopathic medicinal products.
Η Οδηγία 2001/83/ΕΚ ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να διαθέτουν σύστημα καταχώρισης/άδειας για τα ομοιοπαθητικά φαρμακευτικά προϊόντα και ειδική simplified registration procedure. Για τα πολύ αραιωμένα προϊόντα αυτής της κατηγορίας δεν απαιτείται απόδειξη θεραπευτικής αποτελεσματικότητας, εφόσον δεν αναγράφουν συγκεκριμένη θεραπευτική ένδειξη.
Αυτό χρειάζεται δύο εξίσου σημαντικές διευκρινίσεις:
Δεν σημαίνει ότι η ΕΕ θεωρεί επιστημονικά αποδεδειγμένη την ομοιοπαθητική.
Αλλά επίσης δεν συμβιβάζεται καθόλου με τον ισχυρισμό ότι η ΕΕ έχει “απαγορεύσει” ή “καταργήσει” την ομοιοπαθητική.
Τη ρυθμίζει νομοθετικά ως ιδιαίτερη κατηγορία προϊόντων.
- Ελβετία — εδώ έχουμε το ακριβώς αντίθετο μοντέλο από Γαλλία/Αγγλία
Η Ελβετία αποτελεί πράγματι πολύ ισχυρό αντιπαράδειγμα.
Η ελβετική υποχρεωτική βασική ασφάλιση OKP καλύπτει ιατρικές υπηρεσίες:
-βελονισμού,
– ανθρωποσοφικής ιατρικής,
– φαρμακοθεραπείας Παραδοσιακής Κινεζικής Ιατρικής,
– κλασικής ομοιοπαθητικής,
– φυτοθεραπείας,
εφόσον παρέχονται από ιατρό ειδικό με κατάλληλη μετεκπαίδευση στη συμπληρωματική ιατρική. https://www.bag.admin.ch/de/arztliche-komplementaermedizin
Τον Απρίλιο του 2026 το ελβετικό Federal Department of Home Affairs αποφάσισε να μην επανεκτιμήσει προς αποκλεισμό την ιατρική ομοιοπαθητική και να τη διατηρήσει στον κατάλογο της βασικής ασφάλισης.
Η βάση αυτού του συστήματος ανάγεται και στο δημοψήφισμα του 2009, όταν το 67% των ψηφοφόρων υποστήριξε συνταγματική πρόβλεψη για τη συμπληρωματική ιατρική.
- Αυστρία
Και εδώ η εικόνα καταρρίπτει τον γενικό ισχυρισμό περί απαγόρευσης.
Το επίσημο αυστριακό Gesundheitsportal αναφέρει το 2026 ότι, παρότι θεωρεί ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητά της:
«Dennoch wird Homöopathie von Ärztinnen und Ärzten als ergänzende Behandlung angeboten.»
Δηλαδή γιατροί προσφέρουν ομοιοπαθητική ως συμπληρωματική θεραπεία. https://www.gesundheit.gv.at/gesundheitsleistungen/komplementaer-medizin/homoeopathie.html
Και άλλη επίσημη σελίδα του αυστριακού κράτους διευκρινίζει ότι ο γιατρός μπορεί, πέρα από τις επιστημονικά αναγνωρισμένες μεθόδους, να προσφέρει συμπληρωματικές μεθόδους όπως βελονισμό, TCM και ομοιοπαθητική, αρκεί να ενημερώνει τον ασθενή όταν η μέθοδος δεν είναι επιστημονικά αναγνωρισμένη.
Η δημόσια ασφάλιση συνήθως δεν καλύπτει το κόστος, εκτός από ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις.
- Ιταλία
Στην Ιταλία όχι μόνο υπάρχουν νόμιμα ομοιοπαθητικά φαρμακευτικά προϊόντα, αλλά έχει υπάρξει και επίσημη κρατική συμφωνία για την εκπαίδευση και άσκηση της ομοιοπαθητικής από γιατρούς, οδοντιάτρους, κτηνιάτρους και φαρμακοποιούς. Το 2013 η Stato-Regioni Agreement καθόρισε κριτήρια ποιότητας εκπαίδευσης και άσκησης για βελονισμό, φυτοθεραπεία και ομοιοπαθητική.
Η AIFA εξακολουθεί το 2026 να έχει επίσημη ειδική σελίδα για τα medicinali omeopatici και δημοσιεύει κατάλογο εγκεκριμένων προϊόντων. https://www.aifa.gov.it/it/medicinali-omeopatici
Η ίδια η AIFA κάνει πάντως τη σημαντική διάκριση ότι για τα προϊόντα απλοποιημένης καταχώρισης αξιολογεί ποιότητα και ασφάλεια, όχι θεραπευτική αποτελεσματικότητα, και αναφέρει ότι είναι ευθύνη του γιατρού να αποφασίσει τον τρόπο χρήσης τους.
- Πορτογαλία — ίσως το ισχυρότερο ευρωπαϊκό παράδειγμα για μη γιατρό ομοιοπαθητικό
Στην Πορτογαλία η Homeopatia είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα μη συμβατικής θεραπευτικής, μαζί με:
– Acupuntura
– Fitoterapia
– Medicina Tradicional Chinesa
– Naturopatia
– Osteopatia
– Quiropráxia.
Η επίσημη κρατική DGES το αναφέρει ρητά. https://dges.gov.pt/pt/pagina/terapeuticas-nao-convencionais
Και δεν μιλάμε για παλιά, ανενεργή διάταξη. Μόλις στις 4 Αυγούστου 2026 η πορτογαλική κυβέρνηση εξέδωσε νέα Portaria σχετικά με την έκδοση των επαγγελματικών αδειών για αυτές τις professions. Ο νόμος αναφέρει ρητά:
acupuntura, fitoterapia, homeopatia, medicina tradicional chinesa, naturopatia, osteopatia e quiropraxia.
Για να ασκήσει κάποιος ένα από αυτά τα επαγγέλματα χρειάζεται την αντίστοιχη cédula profissional από την ACSS. https://diariodarepublica.pt/dr/detalhe/portaria/323-2026-1154275222
Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον και για τη φυσικοπαθητική: η Naturopatia είναι ρυθμιζόμενο επάγγελμα στην Πορτογαλία, παράλληλα με την Homeopatia.
Επομένως οποιαδήποτε φράση του τύπου «στη σύγχρονη Ευρώπη η ομοιοπαθητική θεωρείται παντού παράνομη ψευδοϊατρική που δεν αποτελεί επάγγελμα» είναι απλώς ανυπόστατη ως νομικός ισχυρισμός.
- Βέλγιο
Το Βέλγιο έχει ακόμη πιο συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο.
Υπάρχει Βασιλικό Διάταγμα της 26ης Μαρτίου 2014 “relatif à l’exercice de l’homéopathie” — δηλαδή ειδικά για την άσκηση της ομοιοπαθητικής.
Το κανονικό σύστημα προβλέπει εγγραφή ως homeopath για:
– γιατρούς,
– οδοντιάτρους,
– μαίες,
με ειδική εκπαίδευση. Για γιατρό προβλέπονταν τουλάχιστον 400 ώρες θεωρίας + 200 ώρες πρακτικής άσκησης. Το διάταγμα περιείχε επίσης μεταβατικές διατάξεις για ήδη υφιστάμενους practitioners άλλων health professions.
Άρα και εδώ έχουμε ρύθμιση της άσκησης, όχι απαγόρευση.
- Ιρλανδία — νόμιμη και για μη γιατρούς
Στην Ιρλανδία η κατάσταση μοιάζει αρκετά με τη Βρετανία.
Οι complementary/alternative therapists δεν αποτελούν νομοθετικά κατοχυρωμένο επάγγελμα με υποχρεωτική κρατική εγγραφή. Η επίσημη ιρλανδική υπηρεσία Citizens Information αναφέρει ρητά ως παραδείγματα:
– acupuncture,
– herbs,
– homeopathy,
– therapeutic massage,
– traditional Chinese medicine,
και αμέσως μετά:
«There are no registration requirements for practitioners of complementary therapies.»
Άρα ένας μη ιατρός μπορεί να εργάζεται ως ομοιοπαθητικός χωρίς να είναι εγγεγραμμένος σε κρατικό μητρώο υγειονομικού επαγγέλματος, εφόσον φυσικά δεν παριστάνει τον γιατρό και δεν ασκεί δραστηριότητες αποκλειστικά κατοχυρωμένες για ρυθμιζόμενα επαγγέλματα. https://api.uat.citizensinformation.ie/en/consumer/how-to-complain/complain-about-medical-professionals/
Υπάρχει παράλληλα ιδιωτική επαγγελματική αυτορρύθμιση μέσω της Irish Society of Homeopaths, η οποία τηρεί μητρώο, πιστοποιεί courses και απαιτεί επαγγελματική ασφάλιση από τα μέλη της. Αυτό όμως είναι επαγγελματική registration, όχι κρατική άδεια. https://irishhomeopathy.ie/about-the-society/
Και τα ομοιοπαθητικά φαρμακευτικά προϊόντα είναι απολύτως νόμιμα. Η κρατική HPRA απαιτεί να έχουν άδεια πριν κυκλοφορήσουν και προβλέπει τρία συστήματα:
– simplified registration χωρίς therapeutic indication,
– National Rules Scheme — ακόμη και για ορισμένα προϊόντα με ισχυρισμούς για ήπιες αυτοπεριοριζόμενες καταστάσεις,
– πλήρη άδεια φαρμάκου εάν υποβληθούν τα απαιτούμενα στοιχεία.
- Δανία — ακόμη πιο χαρακτηριστική για τους μη γιατρούς
Η επίσημη Danish Patient Safety Authority λέει χωρίς περιστροφές:
«Alternativ behandling kan udføres af personer uden en sundhedsfaglig autorisation.»
Δηλαδή:
η εναλλακτική θεραπεία μπορεί να παρέχεται από ανθρώπους που δεν έχουν άδεια επαγγελματία υγείας (γιατρούς).
Μπορεί επίσης να παρέχεται από κανονικά αδειοδοτημένους health professionals. https://stps.dk/borger-og-patient/rettigheder-som-patient/alternativ-behandling
Υπάρχει μάλιστα κρατικά προβλεπόμενο σύστημα RAB — Registreret Alternativ Behandler. Είναι προαιρετικό και οι επαγγελματικές οργανώσεις που συμμετέχουν πρέπει να απαιτούν:
– εκπαίδευση,
– κώδικα δεοντολογίας,
– συνεχιζόμενη επιμόρφωση,
– διαδικασία καταγγελιών.
Ακόμη και κάποιος που δεν είναι RAB μπορεί να συνεχίσει να ασκεί εναλλακτική θεραπεία εντός των ορίων του νόμου.
Και ειδικά για την ομοιοπαθητική, η κρατική Danish Medicines Agency αναφέρει ότι:
«Homøopatiske lægemidler …»
είναι φαρμακευτικά προϊόντα και πρέπει να έχουν γνωστοποιηθεί ή εγκριθεί από την αρχή πριν διατεθούν στην αγορά. Δεν μπορούν όμως να εγκριθούν με ισχυρισμό αποτελεσματικότητας στο απλοποιημένο καθεστώς. https://laegemiddelstyrelsen.dk/da/godkendelse/laegemidler-eller-ej/definitioner-paa-laegemidler-og-andre-produktgrupper/
- Νορβηγία — ίσως το καθαρότερο παράδειγμα ότι «εναλλακτική ιατρική» δεν είναι παράνομη
δώ υπάρχει ολόκληρος νόμος:
Lov om alternativ behandling av sykdom mv. — Alternative Treatment Act.
Και το νορβηγικό Υπουργείο Υγείας γράφει το 2026 ότι σκοπός του συστήματος είναι να παρέχει στους ασθενείς ελευθερία επιλογής θεραπευτικής μορφής, βάζοντας παράλληλα περιορισμούς για ασφάλεια. https://www.regjeringen.no/no/tema/helse-og-omsorg/innsikt/helse–og-sosialpersonell/alternativ-behandling/id481900/
Η επίσημη Helsenorge κατονομάζει μάλιστα συγκεκριμένα:
– acupuncture,
– aromatherapy,
– homeopathy,
– reflexology
ως alternative treatment.
Μπορεί μη γιατρός να ασκεί ομοιοπαθητική;
Ναι.
Ο νόμος έχει μάλιστα προαιρετικό μητρώο alternative practitioners. Δεν απαιτεί κρατικό πτυχίο ομοιοπαθητικής για να προσφέρει κάποιος τέτοια υπηρεσία γενικά.
https://lovdata.no/nav/lov/2003-06-27-64
Υπάρχουν όμως λογικοί περιορισμοί.
Μη αδειοδοτημένοι επαγγελματίες δεν μπορούν π.χ. να αναλάβουν ως θεραπεία της ίδιας της νόσου:
-καρκίνο,
– σκλήρυνση κατά πλάκας,
– σοβαρή κατάθλιψη,
– σχιζοφρένεια,
– επικίνδυνα μεταδοτικά νοσήματα,
ούτε να πραγματοποιούν πράξεις με σοβαρό κίνδυνο. Μπορούν, υπό όρους, να προσφέρουν συμπληρωματική θεραπεία για συμπτώματα ή ανεπιθύμητες ενέργειες.
Και το εκπληκτικά σαφές σημείο:
«When healthcare professionals provide CAM treatment, they must also comply with the Norwegian Health Personnel Act.»
Άρα ο νόμος προβλέπει ρητά ακόμη και health professionals που παρέχουν CAM.
Η κρατική αρχή επίσης ρυθμίζει τα homoeopathic medicines.
- Σουηδία — επιτρέπεται στους μη γιατρούς, αλλά οι γιατροί έχουν πολύ αυστηρότερο καθεστώς
Η επίσημη σουηδική υπηρεσία υγείας 1177 αναφέρει ρητά την homeopati στις alternative methods.
Οι μη γιατροί μπορούν καταρχήν να προσφέρουν τέτοιες θεραπείες. Δεν απαιτείται μάλιστα γενική κρατική εκπαίδευση ή άδεια για τίτλους όπως terapeut ή naturläkare.
Υπάρχει όμως η παλαιά σουηδική λογική του λεγόμενου kvacksalverilag που σήμερα βρίσκεται στο Patientsäkerhetslagen.
Μη γιατροί δεν μπορούν μεταξύ άλλων:
– να θεραπεύουν καρκίνο,
– διαβήτη
– επιληψία
– ορισμένα μεταδοτικά νοσήματα,
– παθολογικές καταστάσεις εγκυμοσύνης/τοκετού,
– να εξετάζουν/θεραπεύουν παιδιά κάτω των 8 ετών,
– να χρησιμοποιούν ορισμένες ιατρικές πράξεις.
Τι γίνεται όμως με γιατρούς;
Εδώ είναι πολύ πιο αυστηρά.
Οι αδειοδοτημένοι γιατροί οφείλουν να εργάζονται σύμφωνα με:
«vetenskap och beprövad erfarenhet»
= επιστήμη και αποδεδειγμένη επαγγελματική εμπειρία.
Επομένως ένας γιατρός δεν έχει την ίδια ελευθερία που έχει ένας ιδιώτης alternative practitioner να παρουσιάζει την ομοιοπαθητική ως ιατρική θεραπεία.
Και πάλι όμως τα ομοιοπαθητικά προϊόντα κυκλοφορούν νόμιμα. Η Swedish Medical Products Agency λέει ότι όλα πρέπει να καταχωρίζονται, ελέγχει ασφάλεια/ποιότητα αλλά όχι αποτελεσματικότητα και δεν επιτρέπεται να αναγράφουν θεραπευτική ένδειξη.
- Ουγγαρία
Η Ουγγαρία έχει ειδική νομοθεσία για τη naturopathy/non-conventional medicine.
Το ισχύον διάταγμα 11/1997 (V.28.) NM ορίζει:
– ποιες μη συμβατικές θεραπείες επιτρέπονται,
– ποιος μπορεί να τις ασκεί,
– την εκπαίδευση,
– τις εξετάσεις,
– την κρατική καταγραφή.
Μη γιατροί μπορούν να ασκούν ορισμένες μορφές naturopathic/non-conventional therapy, αλλά η διάγνωση της νόσου και η σύνταξη θεραπευτικού πλάνου είναι ιατρικό καθήκον.
Αλλά η ομοιοπαθητική;
Η ομοιοπαθητική βρίσκεται στις μεθόδους που στην Ουγγαρία επιφυλάσσονται σε γιατρούς.
Η Hungarian Homeopathic Medical Association συνοψίζει το ισχύον διάταγμα:
«A homeopátia gyakorlása Magyarországon orvosi diplomához kötött.»
Η άσκηση της ομοιοπαθητικής στην Ουγγαρία προϋποθέτει πτυχίο ιατρικής.
https://www.homeopata.hu/hu/content/homeopatias-etikai-iranyelvek
Και αυτή τη στιγμή — όχι πριν 20 χρόνια — η ουγγρική κρατική φαρμακευτική αρχή έχει ενεργή επίσημη σελίδα για homeopathic medicinal products, ενημερωμένη στις 11 Ιουνίου 2026.
https://ogyei.gov.hu/homeopatias_szerek/homeopatias_szerek
- Ρουμανία
Στις 31 Μαρτίου 2026, το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε την Order No. 912/2026.
Και τι περιλαμβάνει στον επίσημο:
Catalogul național de programe de studii complementare
δηλαδή στον Εθνικό Κατάλογο Προγραμμάτων Συμπληρωματικών Σπουδών;
Μεταξύ άλλων:
– Acupunctură
– Apiterapie–fitoterapie–aromoterapie
– Homeopatie
https://legislatie.just.ro/Public/DetaliiDocument/309483
Και δεν πρόκειται απλώς για ιδιωτικό course.
Για την Homeopatie το ίδιο το κράτος ορίζει:
– εθνικό επιστημονικό υπεύθυνο,
– πανεπιστημιακά κέντρα București και Timișoara,
– επίσημο Atestat de pregătire complementară.
Και δικαίωμα συμμετοχής έχουν γιατροί:
– medical specialties,
– surgical specialties,
– paraclinical specialties,
– family medicine,
καθώς και οδοντίατροι.
Αυτό σημαίνει ότι το 2026 το ίδιο το ρουμανικό Υπουργείο Υγείας αναγνωρίζει επισήμως postgraduate complementary training in Homeopathy για γιατρούς.
Και η κρατική ANMDMR έχει αυτή τη στιγμή — ενημέρωση 11 Σεπτεμβρίου 2026 — κανονικά στον εθνικό κατάλογο φαρμάκων:
– Stodal,
– Homeovox,
– Homeogene 9,
– Influcid,
– Coryzalia,
– unitary homeopathic medicines κ.ά.
https://nomenclator.anm.ro/medicamente
- Βουλγαρία
Ο βουλγαρικός Health Act περιέχει ειδική διάταξη.
Η επίσημη διατύπωση είναι:
«Право да практикуват хомеопатия имат … които притежават … “магистър” … “Медицина” или “Дентална медицина”.»
Δηλαδή:
Δικαίωμα άσκησης ομοιοπαθητικής έχουν όσοι κατέχουν Master’s degree in Medicine ή Dental Medicine.
file:///C:/Users/Marios/Downloads/zakon-za-zdraveto_29-05-2012.pdf
Και έχουμε κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό.
Στις 20 Μαρτίου 2026, η κρατική Bulgarian Drug Agency συγκρότησε καινούργια:
Commission for Homeopathic Medicinal Products
η οποία λειτουργεί σήμερα.
Στα μέλη της βρίσκεται μάλιστα επισήμως:
Dr Olya Eneva – general practitioner and homeopath.
Επιπλέον, η επίσημη κρατική λίστα OTC φαρμάκων περιλαμβάνει πολυάριθμα homeopathic medicinal products — Boiron, DHU κ.λπ.
- Λετονία
Η Λετονία είναι ίσως ακόμη πιο εντυπωσιακή περίπτωση από τη Ρουμανία.
Στην ισχύουσα κρατική νομοθεσία ο:
Homeopāts = Homeopath
χαρακτηρίζεται ρητά ως:
«ārsta papildspecialitāte»
δηλαδή πρόσθετη ιατρική ειδικότητα/εξειδίκευση του γιατρού.
Και αυτό δεν είναι κάποιο παλιό ξεχασμένο νομοθέτημα. Η επίσημη λίστα των ρυθμιζόμενων πρόσθετων ιατρικών ειδικοτήτων τροποποιήθηκε το 2025 και εξακολουθεί να περιλαμβάνει:
Allergologist
Hepatologist
Immunologist
Homeopath
Aesthetic medicine physician
Dietologist
κ.λπ.
Ακόμη πιο σαφής είναι η ισχύουσα κανονιστική πράξη για τις γνώσεις και αρμοδιότητες των επαγγελματιών υγείας:
«Homeopāts ir ārsta papildspecialitāte.»
και:
«Homeopāta papildspecialitāti var iegūt visu pamatspecialitāšu ārsti.»
Δηλαδή:
«Ο ομοιοπαθητικός αποτελεί πρόσθετη ειδικότητα του γιατρού. Την πρόσθετη ειδικότητα του ομοιοπαθητικού μπορούν να αποκτήσουν γιατροί όλων των βασικών ειδικοτήτων.»
https://www.vestnesis.lv/op/2024/187.4
Και το κράτος περιγράφει τις επαγγελματικές του αρμοδιότητες:
«Στην αρμοδιότητα του ομοιοπαθητικού ανήκει η ομοιοπαθητική θεραπεία ασθενών…»
καθώς και τις απαιτούμενες γνώσεις για:
– επιλογή ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων,
– επιλογή διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων,
– νομικές βάσεις της επαγγελματικής δραστηριότητας.
Προβλέπεται μάλιστα μετεκπαίδευση τουλάχιστον 120 πιστωτικών μονάδων, με 60% πρακτική εκπαίδευση.
Αυτό είναι σημαντικότατο.
Δεν έχουμε απλώς:
«η ομοιοπαθητική επιτρέπεται».
Έχουμε:
Κράτος μέλος της ΕΕ, το 2026, που αναγνωρίζει τον ομοιοπαθητικό ως επίσημη πρόσθετη ειδικότητα του ιατρικού επαγγέλματος.
Άρα ο ισχυρισμός ότι «οι ευρωπαϊκές χώρες δεν επιτρέπουν πλέον στους γιατρούς να δηλώνουν ομοιοπαθητικοί» είναι αντικειμενικά ψευδής ως γενίκευση.
- Βόρεια Μακεδονία — ειδικός ΝΟΜΟΣ για Complementary and Alternative Medicine
Εδώ έχουμε ίσως το πιο αναπτυγμένο νομοθετικό πλαίσιο των Βαλκανίων.
Υπάρχει ειδικός:
ЗАКОН ЗА КОМПЛЕМЕНТАРНА И АЛТЕРНАТИВНА МЕДИЦИНА
= Νόμος περί Συμπληρωματικής και Εναλλακτικής Ιατρικής.
Ο νόμος ρυθμίζει:
– το σύστημα CAM,
– τις μεθόδους,
– τα πρόσωπα που τις εφαρμόζουν,
– τις εγκαταστάσεις CAM,
– την ποιότητα,
– το Επιμελητήριο Complementary and Alternative Medicine,
– τις άδειες άσκησης,
– την επαγγελματική εποπτεία των practitioners.
Και το Υπουργείο Υγείας εξακολουθεί το 2026 να αναρτά αυτόν τον νόμο στην επίσημη νομοθεσία του.
https://zdravstvo.gov.mk/mk-MK/regulativa/zakoni
Και κατονομάζεται η ομοιοπαθητική;
Ρητά.
Στο άρθρο 11, ανάμεσα στις μεθόδους διάγνωσης και θεραπείας CAM περιλαμβάνονται:
- Traditional Chinese Medicine
- Homeopathy
- Ayurveda
- Phytotherapy
- Quantum Medicine and related techniques
- Chiropractic and Applied Kinesiology.
https://portal.mdt.gov.mk/post-body-files/zakoni-zdravstvo-file-Mwcj.pdf
Ποιος μπορεί να ασκεί ομοιοπαθητική;
Ο νόμος προβλέπει μία κατηγορία όπου το πρόσωπο έχει:
– ανώτατη εκπαίδευση στην ιατρική, φαρμακευτική ή οδοντιατρική — και σε ορισμένες περιπτώσεις nursing,
– επαγγελματική εξέταση health worker,
– πιστοποιημένη εκπαίδευση στην ομοιοπαθητική τουλάχιστον 600 ωρών θεωρίας και κλινικής πρακτικής, από σχολή που πληροί τα προβλεπόμενα κριτήρια.
Αλλά υπάρχει και δεύτερη οδός:
άτομο με ανώτατο τίτλο σπουδών στην ίδια την ομοιοπαθητική από αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό ίδρυμα μπορεί να πληροί τις προϋποθέσεις, εφόσον συμπληρώσει μέσω ιατρικής σχολής εκπαίδευση και εξετάσεις σε: ανατομία, φυσιολογία, παθολογία, παθοφυσιολογία, μολυσματικές ασθένειες και internal medicine και περάσει την προβλεπόμενη κρατική επαγγελματική εξέταση.
Αυτό είναι πολύ περισσότερο από απλή ανοχή.
Είναι συγκεκριμένο κρατικό licensure framework.
Και μάλιστα τον Μάρτιο του 2026 υπήρξε πρόταση νέας τροποποίησης του νόμου για περαιτέρω ανάπτυξη/βελτίωση του πλαισίου CAM.
https://mchamber.mk/mk/home/propisi_info/2335?cookieS=2
- Σερβία
Η Σερβία είναι άλλο ένα πολύ δυνατό παράδειγμα.
Ο ισχύων Health Care Act έχει ειδικά άρθρα 217–218 για:
Комплементарна медицина — Complementary Medicine.
Ο νόμος ορίζει ότι μπορούν να εφαρμόζονται συμπληρωματικές μέθοδοι για:
-πρόληψη
– διαγνωστική αξιολόγηση
– θεραπεία
– nursing care,
– rehabilitation,
υπό συγκεκριμένους όρους και με εποπτεία.
Το σημαντικότερο:
οι μέθοδοι συμπληρωματικής ιατρικής μπορούν να ασκούνται από επαγγελματίες υγείας στον οποίο ο Υπουργός Υγείας έχει εκδώσει ειδική άδεια για τη συγκεκριμένη μέθοδο.
https://www.zdravlje.gov.rs/tekst/350498/zakon-o-zdravstvenoj-zastiti.php
Και ποια μέθοδος κατονομάζεται στο εφαρμοστικό διάταγμα;
Μεταξύ άλλων:
Acupuncture
Quantum Medicine
Homeopathy
Traditional Chinese Medicine
Ayurveda
Chiropractic
Osteopathy
Aromatherapy
Reiki
Anthroposophic medicine
Qigong/Yoga/Tai Chi for medical purposes.
Το ίδιο το Υπουργείο Υγείας της Σερβίας έχει σήμερα ενεργή διαδικασία:
«Procedure for obtaining a permit to perform complementary medicine methods»
και μεταξύ των μεθόδων που κατονομάζει βρίσκεται η ομοιοπαθητική.
Άρα:
Σερβία = ομοιοπαθητική νόμιμη, ειδικά ρυθμισμένη, ασκούμενη από αδειοδοτημένο επαγγελματία υγείας με πρόσθετη άδεια του Υπουργείου Υγείας.
- Λετονία και ως προς τα φάρμακα — υπάρχει ακόμη και «Ομοιοπαθητικό Φαρμακείο»
Πέρα από την επίσημη ιατρική ειδικότητα, υπάρχει και ένα ακόμη διασκεδαστικά σαφές στοιχείο.
Η κρατική Latvian Medicines Agency καταγράφει στις επίσημα αδειοδοτημένες online pharmacies:
SIA “HOMEOPĀTIJA” — Homeopātiskā aptieka
δηλαδή Ομοιοπαθητικό Φαρμακείο, με επίσημη άδεια φαρμακείου.
https://www.zva.gov.lv/lv/pacientiem-un-sabiedribai/zales/zalu-iegade/tiessaistes-aptiekas
Η ίδια η κρατική υπηρεσία αναφέρει ότι περίπου 2% ορισμένης κατηγορίας προϊόντων στο medicines registry αποτελείται από βοτανικά και ομοιοπαθητικά φάρμακα.
- Λουξεμβούργο — επίσημα «μη ρυθμιζόμενο επάγγελμα υγείας»
Η επίσημη κρατική πύλη Guichet.lu αναφέρει ρητά ότι στο Λουξεμβούργο υπάρχουν επαγγέλματα υγείας που μπορούν να ασκούνται χωρίς άδεια άσκησης από το Υπουργείο Υγείας και τα χαρακτηρίζει unregulated healthcare professions. Στη λίστα κατονομάζει:
psychologist, homeopath, naturopath, chiropractor, sophrologist, alternative medicine κ.ά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να παριστάνει τον γιατρό ή ότι δεν ισχύουν επιχειρηματικοί και εκπαιδευτικοί κανόνες, αλλά μη γιατρός ομοιοπαθητικός μπορεί να δραστηριοποιηθεί στο Λουξεμβούργο και το ίδιο το κράτος τον κατονομάζει ως μη ρυθμιζόμενο healthcare profession.
Αυτό είναι εξαιρετικά ισχυρό αντεπιχείρημα στη γενίκευση ότι «στις ευρωπαϊκές χώρες ο ομοιοπαθητικός δεν θεωρείται καν νόμιμη επαγγελματική δραστηριότητα».
- Αλβανία
Η αλβανική νομοθεσία είναι πολύ πιο σχετική με τη δική μας συζήτηση απ’ όσο ίσως φαντάζεται κανείς.
Ο Health Care Act του 2009, ο οποίος εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και αναφέρεται ως τροποποιημένος σε επίσημα έγγραφα του 2024–2026, περιέχει ειδικό άρθρο για την Εναλλακτική Ιατρική.
Το άρθρο 20 ορίζει την alternative medicine και κατονομάζει συγκεκριμένα:
homeopathy, naturopathy, chiropractic και herbal medicine.
Ορίζει επίσης ότι οι προϋποθέσεις χρήσης των non-conventional methods καθορίζονται από τον Υπουργό Υγείας και ότι απαγορεύεται η άσκηση και διαφήμιση μη αδειοδοτημένων alternative medicine methods. Η διατύπωση του άρθρου τεκμηριώνεται τόσο σε νομική ακαδημαϊκή πηγή όσο και στην ευρωπαϊκή βάση CAM του NAFKAM.
Ο ίδιος ο αλβανικός νόμος αναγνωρίζει ρητά την homeopathy και τη naturopathy ως alternative medicine methods. Και η αλβανική φαρμακευτική νομοθεσία έχει ξεχωριστό άρθρο για τη σήμανση των barnat homeopatike, με την υποχρεωτική ένδειξη «homeopathic medicine without approved therapeutic indication».
https://akbpm.gov.al/wp-content/uploads/2023/12/ligj-2014-07-31-105_perditesuar-13.pdf
Μάλιστα το 2022 το Υπουργείο Υγείας τροποποίησε ειδικά τον κανονισμό περί διαφήμισης φαρμάκων ώστε να αναφέρεται πλέον ρητά σε “medicines and homeopathic medicines”.
- Μαυροβούνιο
Το Μαυροβούνιο είχε ήδη κρατικό κανονισμό που περιελάμβανε ρητά στις traditional/alternative treatment methods:
homeopathy, acupuncture, Ayurveda, phytotherapy, quantum medicine, chiropractic, Reiki, TCM κ.ά.
file:///C:/Users/Marios/Downloads/Pravilnik+o+tradicionalnim+i+alternativnim+metodama+lije%C4%8Denja+(28-2014).pdf
Το Υπουργείο Υγείας είχε επίσης εξηγήσει κατά την αναμόρφωση του Health Care Act ότι οι recognised complementary methods θα μπορούν να εφαρμόζονται υπό κρατική εποπτεία από health professionals και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πρόσωπα με αναγνωρισμένα diplomas/certificates και έγκριση του Υπουργείου.
Και το σημαντικότερο: μόλις τον Φεβρουάριο 2026 θεσπίστηκε νέος:
Rulebook on the Registration of Homeopathic and Traditional Herbal Medicinal Products, στο πλαίσιο του νέου Medicines Act.
Ο καινούργιος νόμος του 2026 λέει ρητά ότι τα homeopathic medicines μπορούν να κυκλοφορούν εφόσον έχουν marketing authorisation ή registration και προβλέπει ειδική simplified procedure.
- Βοσνία και Ερζεγοβίνη — θεσμική εναλλακτική ιατρική και καταχωρισμένα ομοιοπαθητικά φάρμακα
Στην Federation of Bosnia and Herzegovina, ο Health Care Act προβλέπει ρητά την alternative medicine. Ο νόμος αναφέρει ότι οι μέθοδοι αυτές μπορούν να εισάγονται σε health institutions ή private practice μετά από έγκριση του αρμόδιου καντονιακού Υπουργείου και επαγγελματικού επιμελητηρίου.
Και ακόμη σημαντικότερο:
οι alternative medicine methods μπορούν να παρέχονται αποκλειστικά από health workers που έχουν ειδική άδεια του αρμόδιου καντονιακού Υπουργείου.
https://fmoh.gov.ba/uploads/files/zakon_o_zdravstvenoj_zastiti_46-10.pdf
Η κρατική Agency for Medicinal Products and Medical Devices of Bosnia and Herzegovina έχει επίσημη κατηγορία:
HOMEOPATSKI LIJEKOVI
και καταχωρίζει προϊόντα όπως Cinnabsin, Osanit κ.ά.
https://almbih.gov.ba/wp-content/uploads/2023/10/Registar2022.pdf
Ενδιαφέρον μάλιστα: ορισμένα από αυτά εμφανίζονται στην επίσημη βάση με συγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις, κάτι που είναι πιο φιλελεύθερο από το απλό ευρωπαϊκό simplified-registration model χωρίς indications.
- Κύπρος
Στην Κύπρο οι ίδιες οι Φαρμακευτικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας χρησιμοποιούν ειδικό κωδικό:
HMP = Homeopathic Medicinal Product
στις διαδικασίες φαρμακευτικής καταχώρισης.
- Λιχτενστάιν — κρατικά αδειοδοτούμενος φυσικοπαθητικός με ειδικότητα στην ομοιοπαθητική
Η ίδια η Liechtenstein National Administration έχει επίσημη σελίδα για το επάγγελμα:
Naturheilpraktiker — Naturopath
και αναφέρει ρητά ότι το επαγγελματικό του πεδίο μπορεί, ανάλογα με την εκπαίδευση, να είναι:
Homöopathie, Traditional Chinese Medicine ή Traditional European Naturopathy.
Για την ειδικότητα της ομοιοπαθητικής, η επαγγελματική επάρκεια αποδεικνύεται, μεταξύ άλλων, μέσω εγγραφής στο ελβετικό Erfahrungsmedizinisches Register (EMR) ή επιτυχίας στην εξέταση του Schweizerischer Homöopathie Prüfung. Η κρατική αρχή εκδίδει Berufsausübungsbewilligung, δηλαδή άδεια άσκησης επαγγέλματος, ειδικά για τη μέθοδο για την οποία αποδεικνύεται η επάρκεια.
Και στον επίσημο κατάλογο των ρυθμιζόμενων επαγγελμάτων υγείας του Λιχτενστάιν βρίσκεται ρητά ο Naturheilpraktiker μαζί με γιατρούς, φαρμακοποιούς, οστεοπαθητικούς, φυσιοθεραπευτές κ.λπ.
Άρα εδώ έχουμε κάτι πολύ ισχυρότερο από απλή «ανοχή»:
μη ιατρός φυσικοπαθητικός μπορεί να πάρει κρατική άδεια άσκησης ειδικά στον κλάδο Homöopathie.
- Μολδαβία — κρατικό πανεπιστήμιο Ιατρικής διδάσκει ομοιοπαθητική σε γιατρούς το 2026
Το ίδιο το Υπουργείο Υγείας της Δημοκρατίας της Μολδαβίας έχει δημοσιεύσει το επίσημο:
Programul formării profesionale continue a medicilor – specializări pentru competență în activitate pentru anul 2026.
Στο πρόγραμμα του 2026 υπάρχει η:
Medicina alternativă (acupunctura, fitoterapia, homeopatia)
δηλαδή:
Εναλλακτική Ιατρική — βελονισμός, φυτοθεραπεία, ομοιοπαθητική.
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε γιατρούς που έχουν ολοκληρώσει Medicine ή Dentistry και πραγματοποιείται από την Catedra de Medicina Alternativă și Complementară του κρατικού Nicolae Testemițanu State University of Medicine and Pharmacy. Το συγκεκριμένο πρώτο μέρος είναι εισαγωγικό και αναφέρει ότι από μόνο του δεν παρέχει ακόμη δικαίωμα άσκησης, κάτι που πρέπει να σημειώσουμε για ακρίβεια.
https://ms.gov.md/cariera/resurse-umane-in-sanatate/
Όμως η θεσμική σημασία παραμένει τεράστια:
το 2026 το επίσημο σύστημα συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης του Υπουργείου Υγείας εξακολουθεί να περιλαμβάνει την ομοιοπαθητική μέσα στην Εναλλακτική Ιατρική για γιατρούς.
Το ίδιο το Υπουργείο Υγείας έχει δημοσιεύσει επίσημο κατάλογο ιδιωτικών ιατρικών ινστιτούτων όπου συναντάμε νόμιμες υπηρεσίες:
medicină tradițională (homeopatie, acupunctură…)
και:
acupunctură, fitoterapie, homeopatie
ως πεδία παροχής ιατρικών υπηρεσιών.
Το κρατικό πανεπιστήμιο διατηρεί μάλιστα σήμερα Department of Alternative and Complementary Medicine, με curriculum που περιλαμβάνει:
Homeopatia
και ερευνητική δραστηριότητα πάνω σε βελονισμό, φυτοθεραπεία και ομοιοπαθητική.
https://medalternativa.usmf.md/ro/medicina-alternativa-cercetare/cercetare
- Σαν Μαρίνο — γιατροί, επίσημο μητρώο και «medicina non convenzionale»
Το επίσημο Istituto per la Sicurezza Sociale (ISS) έχει απόφαση που χαρακτηρίζει ως υγειονομικές δραστηριότητες εκτός της institutional medicine:
agopuntura – omeopatia – medicina ayurvedica – medicina tradizionale cinese – antroposofica – fitoterapia – omotossicologia.
Και επιτρέπει σε ιατρούς που διαθέτουν την απαιτούμενη qualification να ζητήσουν άδεια για να ασκούν αυτές τις δραστηριότητες. Η ίδια απόφαση επιτρέπει μάλιστα αυτές τις υπηρεσίες και σε ασφαλισμένους του ISS, ως medicina non istituzionale.
https://www.iss.sm/contents/instance48/files/document/49104885Del.n.10del30-10.pdf
Το επίσημο Health Plan του Σαν Μαρίνο έχει επίσης διατυπώσει πολύ καθαρά τη θέση ότι, λόγω της ελευθερίας επιλογής θεραπείας, πρέπει να διατηρείται η φορολογική έκπτωση των μη συμβατικών θεραπειών όταν αυτές πραγματοποιούνται από:
πτυχιούχους Ιατρικής και Χειρουργικής εγγεγραμμένους σε ειδικό μητρώο και υπό την εποπτεία της Health Authority.
- ΗΠΑ
Το Federal Trade Commission αποφάσισε το 2016 ότι οι ισχυρισμοί αποτελεσματικότητας και ασφάλειας των OTC ομοιοπαθητικών προϊόντων πρέπει να πληρούν τα ίδια standards τεκμηρίωσης με αντίστοιχους ισχυρισμούς άλλων προϊόντων.
Το FTC θεωρεί ότι για τα περισσότερα τέτοια προϊόντα δεν υπάρχουν σύγχρονες κλινικές αποδείξεις αποτελεσματικότητας. Επομένως ένας therapeutic claim χωρίς κατάλληλη τεκμηρίωση μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητικός.
Υπάρχει όμως μία εξαιρετικά σημαντική υποσημείωση στο ίδιο το FTC policy:
«This Policy Statement does not apply to the practice of medicine.»
Δηλαδή το FTC ρυθμίζει εδώ τη διαφήμιση προϊόντων, όχι το εάν ένας γιατρός επιτρέπεται να ασκεί ομοιοπαθητική.
Το NIH όχι μόνο δεν έχει «καταργήσει την εναλλακτική ιατρική» — έχει ολόκληρο ομοσπονδιακό ερευνητικό κέντρο γι’ αυτήν.
Στα ίδια τα National Institutes of Health λειτουργεί σήμερα το:
National Center for Complementary and Integrative Health — NCCIH
και το NCCIH αυτοχαρακτηρίζεται:
«the Federal Government’s lead agency for scientific research on complementary and integrative health approaches.»
https://www.nccih.nih.gov/about
Η Πολιτεία της Αριζόνα διαθέτει σήμερα επίσημο κρατικό:
Arizona Board of Homeopathic and Integrated Medicine Examiners
Το ίδιο το Board αναφέρει ότι αποστολή του είναι:
η εξέταση, αδειοδότηση και ρύθμιση homeopathic physicians.
Και η νομοθεσία της Αριζόνα έχει ολόκληρο:
Chapter 29 — Homeopathic Physicians
με:
Licensing,
Regulation,
Continuing Education,
Disciplinary proceedings,
dispensing rules κ.λπ.
Και μπορεί ένας γιατρός να αποκαλείται Homeopathic Physician;
Ρητά ναι.
Ο ισχύων νόμος λέει ότι κατάλληλα αδειοδοτημένος practitioner μπορεί να χρησιμοποιεί:
“homeopathic doctor”
“homeopathic physician”
για MD: “medical doctor (homeopathic)”
για DO: “doctor of osteopathic medicine (homeopathic)”.
https://www.azleg.gov/ars/32/02932.htm
Ακόμη πιο εντυπωσιακό: από το 2024 η Αριζόνα έχει και διαδρομή για Homeopathic Practitioner που δεν χρειάζεται να είναι MD/DO.
Η νομοθεσία τροποποιήθηκε το 2024.
Υπάρχουν πλέον δύο οδούς.
Κατηγορία A — γιατρός
Για άδεια ευρύτερου homeopathic medicine scope απαιτείται πτυχίο εγκεκριμένης σχολής Medicine/DO και κανονική ιατρική άδεια.
Κατηγορία B — διαφορετικό pathway
Ο νόμος επιτρέπει άδεια και χωρίς την απαίτηση να υπάρχει η κλασική MD/DO licence, εφόσον ο αιτών έχει:
degree από εγκεκριμένη σχολή, ή
ολοκληρώσει εγκεκριμένο training program,
και πληροί τις υπόλοιπες απαιτήσεις του Board.
https://www.azleg.gov/ars/32/02912.htm
Ο ορισμός του approved training program μπορεί να περιλαμβάνει πρόγραμμα αναγνωρισμένο από την Accreditation Commission for Homeopathic Education in North America, μαζί με certification από το Council for Homeopathic Certification ή άλλη εγκεκριμένη από το Board εκπαίδευση.
https://www.azleg.gov/ars/32/02901.htm
Για αυτή την κατηγορία ο νόμος ορίζει ότι το scope αφορά διάγνωση/θεραπεία μέσω:
homeopathy
και nutrition.
Και ο κάτοχος άδειας μπορεί να χρησιμοποιεί τον τίτλο:
“homeopathic practitioner”.
- Καναδάς
ΟΝΤΑΡΙΟ: Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΡΥΘΜΙΖΟΜΕΝΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΥΓΕΙΑΣ
Υπάρχει σε πλήρη ισχύ:
Homeopathy Act, 2007
και ο νόμος ορίζει:
“profession” means the profession of homeopathy
και:
“College” means the College of Homeopaths of Ontario.
https://www.ontario.ca/laws/statute/07h10
Ο νόμος ορίζει μάλιστα το scope:
«The practice of homeopathy is the assessment of body system disorders and treatment using homeopathic techniques to promote, maintain or restore health.»
Και ιδρύει επίσημα:
College of Homeopaths of Ontario
ως regulatory college.
Η ίδια η επίσημη σελίδα της κυβέρνησης του Ontario κατατάσσει σήμερα την ομοιοπαθητική μεταξύ των regulated health professions.
Και ο τίτλος «Homeopath» είναι ΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΜΕΝΟΣ
Ο Homeopathy Act λέει:
«No person other than a member shall use the title “homeopath”»
και απαγορεύει σε μη εγγεγραμμένο πρόσωπο να παρουσιάζεται ως άτομο κατάλληλο να ασκεί ομοιοπαθητική στο Ontario.
Και τι κάνει το Health Canada στα ομοιοπαθητικά προϊόντα;
Εδώ υπάρχει μια τεράστια διαφορά από τις ΗΠΑ.
Στον Καναδά όλα τα homeopathic medicines πρέπει να έχουν product licence πριν πωληθούν.
Εάν εγκριθεί η licence, λαμβάνουν ειδικό αριθμό:
DIN-HM — Drug Identification Number–Homeopathic Medicine
Το λέει ρητά το ίδιο το Health Canada
Άρα τα homeopathic products στον Καναδά δεν βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με τις ΗΠΑ, όπου κανένα δεν είναι FDA-approved.
Υπάρχει ειδικό federal licensing regime.
- Ινδία
Η ομοιοπαθητική αποτελεί πλήρως θεσμοθετημένο, κρατικά ρυθμιζόμενο σύστημα ιατρικής.
Και μάλιστα η βασική σημερινή νομοθεσία δεν είναι παλιά.
Υπάρχει ο:
National Commission for Homoeopathy Act, 2020
Ο σκοπός του νόμου, όπως αναφέρεται στο επίσημο India Code, περιλαμβάνει τη δημιουργία συστήματος medical education που να εξασφαλίζει:
«adequate and high quality Homoeopathy medical professionals»
και τη δημιουργία/τήρηση Homoeopathy medical register for India.
https://www.indiacode.nic.in/indiacode/handle/123456789/15621?view_type=browse&utm_source
Δηλαδή δεν έχουμε απλώς «ανοχή».
Έχουμε εθνικό νόμο αποκλειστικά για το επάγγελμα και την εκπαίδευση της ομοιοπαθητικής.
Υπάρχει επίσημη άδεια άσκησης και National Register
Ο νόμος προβλέπει:
National Register and State Registers of Homoeopathy.
Στο National Register αναγράφονται:
ο practitioner,
η διεύθυνσή του,
τα αναγνωρισμένα qualifications,
τα υπόλοιπα προβλεπόμενα στοιχεία.
Και όποιος έχει αναγνωρισμένη qualification και πληροί τις εξεταστικές προϋποθέσεις:
«shall have a licence to practice Homoeopathy».
https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/15621/1/A2020-15.pdf
Ακόμη σημαντικότερο, το άρθρο 34 – Rights of persons to practice προβλέπει ότι μόνον το πρόσωπο που είναι εγγεγραμμένο στο State ή National Register μπορεί να ασκεί ως:
qualified practitioner of Homoeopathy.
Υπάρχει ολόκληρη National Commission for Homoeopathy
Η σημερινή National Commission for Homoeopathy (NCH) εκδίδει κανονισμούς για:
recognition of qualifications,
national examinations,
medical research,
BHMS,
postgraduate MD Homoeopathy,
minimum standards των Homoeopathic Medical Colleges και των νοσοκομείων τους,
επαγγελματική δεοντολογία,
National Register.
Και έχουμε ακόμη και Amendment Regulations του 2025 τόσο για το BHMS όσο και για το MD Homoeopathy.
https://www.nch.org.in/nch-gazetted-rules-and-regulations
Πανεπιστημιακές σπουδές BHMS και MD (Homoeopathy)
Στο κρατικό National Institute of Homoeopathy, το οποίο υπάγεται στο Ministry of Ayush, λειτουργεί σήμερα:
BHMS — Bachelor of Homoeopathic Medicine and Surgery: 5½ χρόνια
και:
M.D. (Homoeopathy): 3 χρόνια.
Η Ινδία έχει ακόμη και κρατικό ερευνητικό οργανισμό αποκλειστικά για την ομοιοπαθητική
Υπάρχει ο:
Central Council for Research in Homoeopathy — CCRH
υπό το Ministry of Ayush, Government of India.
Το CCRH είναι ο επίσημος apex research organisation για την ομοιοπαθητική και διαθέτει δίκτυο 33 institutes/units σε όλη την Ινδία.
https://www.ccrhindia.ayush.gov.in/en
Οι δραστηριότητές του περιλαμβάνουν:
clinical research,
drug standardisation,
drug proving,
fundamental research,
public-health programmes,
collaborative research.
Το Ministry of Ayush αποτελεί μάλιστα ολόκληρο ομοσπονδιακό υπουργείο για:
Ayurveda, Yoga & Naturopathy, Unani, Siddha, Sowa-Rigpa και Homoeopathy.
https://ayush.gov.in/resources/pdf/citizenCorner/citizenCharterEng.pdf
Μάριος Δημόπουλος
Φυσικοπαθητικός (Doctor of Naturopathy)-Διατροφοπαθητικός-Συγγραφέας
Πιστοποιημένος Ορθομοριακός Θεραπευτής από τον International Organization of Nutritional Consultants (IONC)
Υποψήφιος PhD in Integrative Medicine
Μέλος της American Naturopathic Medical Association
Μέλος του Association of Naturopathic Practitioners (ANP) της Μεγάλης Βρετανίας
Μέλος του General Naturopathic Council (GNC) της Μεγάλης Βρετανίας
Μέλος του International Organization of Nutritional Consultants (IONC)
Μέλος του American Council of Applied Clinical Nutrition
Μέλος της American Association of Drugless Practitioners
Μέλος της American Association of Nutritional Consultants
Μέλος της Society of Complementary Alternative and Holistic Practitioners
